Forum Centralne

Wspólne forum Księstwa Sarmacji i jego prowincji

Przejdź do zawartości

W przypadku problemów z zalogowaniem usuń ciasteczka.

Kamil Maciejewski - Budowa aktów prawnych i przepisów prawa

Moderatorzy: Uniwersytet Bialeński - Kadra, Republika Bialeńska: władze, Uniwersytet Bialeński - Rektor

Kamil Maciejewski - Budowa aktów prawnych i przepisów prawa

Postprzez Hewret 6 gru 2018, o 15:43

24 stycznia 2016 r.
https://bialenia.sarmacja.org/spoleczno ... -3554.html

Budowa aktów prawnych i przepisów prawa. Proces ustawodawczy.

Każdy akt prawa stanowionego składa się z przepisów. Przepis to najmniejsza jednostka redakcyjna aktu prawnego, która wyraża w sposób pisemny regułę postępowania. Przepis po dokonaniu interpretacji może stanowić normę prawną, która ucieleśnia dany nakaz albo zakaz. Nie zawsze jednak przepis prawa równa się normie prawnej. Określona norma może składać się bowiem z większej liczby przepisów lub ze zwrotów nieostrych, których dookreślenie ustawodawca zostawia prawoznawcy (intepretatorowi). Niekiedy jednak można utożsamiać normę prawną z przepisem prawnym i w tym znaczeniu będzie używana w większych fragmentach niniejszej pracy.

Przepisy w akcie prawnym grupowane są w poszczególne jednostki systematyzacyjne i redakcyjne od najogólniejszych do najbardziej szczegółowych. Zawierają one logiczne całościowo fragmenty aktu prawnego. Tzw, jednostkami systematyzacyjnymi (grupującymi przepisy) są:
-część;
-księga;
-tytuł;
-dział;
-rozdział;
-oddział.

Zaś jednostki redakcyjne stanowią zapis poszczególnego przepisu prawa:
-artykuł;
-paragraf (§);
-ustęp;
-punkt;
-litera;
-tiret (-).

W nauce wyróżnia się trójczłonową budowę przepisu prawnego, który składa się z poprzednika, następnika i funktora normatywnego. Poprzednik wskazuje okoliczności, z którymi wiązane są skutki prawne (zawarte w następniku). Funktor normotwórczy łączy poprzednik z następnikiem w regułę zachowania. Przykładem niech będzie przepis art. 20 ust. 1 Kodeksu Cywilnego z 23 września 2016 r.: „Każdy, kto z własnej winy wyrządził szkodę drugiej osobie (poprzednik, zobowiązany jest (funktor normotwórczy do jej naprawienia ( następnik).

Budowa normy prawnej jest analogiczna do powyższej budowy przepisu. Najbardziej rozpowszechniony jest podział normy prawnej na hipotezę, dyspozycję i sankcję. Hipoteza określa okoliczności/warunki, w których stosuje się normę, zaś dyspozycja zawiera nakaz/zakaz postępowania (regułę zachowania). Sankcja natomiast wskazuje skutki prawne nie zastosowania się do dyspozycji i nie zawsze występuje. Najczęściej w normie występują pary hipoteza i dyspozycja oraz dyspozycja i sankcja. Przykład: „Czynność prawna (hipoteza) może zostać wykonana osobiście lub przez przedstawiciela. (dyspozycja). „Kto publicznie znieważa Naród Bialeński, Republikę Bialeńską i jej organy władzy oraz administracji, (dyspozycja) podlega karze pozbawienia wolności na okres nie krótszy niż osiem tygodni. (sankcja).

Występuje jednak inny pogląd, do którego się przychylam, dotyczący tzw. norm sprzężonych: sankcjonowanej i sankcjonującej. Norma sankcjonowana składa się z hipotezy i dyspozycji, a norma sankcjonująca z hipotezy (naruszenie normy sankcjonowanej) i dyspozycji (skutek tego naruszenia). Tego rodzaju normy najczęściej występują w prawie karnym. Można je odnaleźć nawet w jednym przepisie. Tutaj widoczna jest różnica pomiędzy przepisem, a normą. Z przepisu art. 47 Kodeksu karnego: „Kto posługuje się więcej niż jedną tożsamością, podlega karze pozbawienia wolności na okres nie krótszy niż osiemnaście tygodni albo karze banicji.” Norma sankcjonowana brzmi: Nie wolno mieć więcej niż jednej tożsamości. Norma sankcjonująca zaś: Jeżeli masz więcej niż jedną tożsamość, grozi ci kara pozbawienia wolności...

Występuje wiele podziałów przepisów, przedstawię najważniejsze z nich:

1. Przepisy bezwzględnie wiążące, przepisy względnie wiążące i przepisy półbezwzględnie wiążące:
a) przepisy bewzględnie wiążące (iuris cogentis) to przepisy, które zawsze znajdują zastosowanie i nie mogą zostać wyłączone decyzją stron;
b) przepisy względnie wiążące (iuris dispositivi) to przepisy, które obowiązują wtedy, gdy strony stosunku prawnego inaczej nie postanowią;
c) przepisy półbezwzględnie wiążące (iuris semidispositivi) to przepisy, zakładające pewne minimum, które może zostać zmienione wolą stron tylko na ich korzyść (bądź na korzyść jednej z nich, z reguły słabszej).

2. Przepisy nakazujące, zakazujące i dozwalające:
a) przepisy nakazujące stanowią nakaz określonego zachowania np. art. 379 polskiego Kodeksu postępowania karnego: „Gdy sąd wchodzi na salę lub ją opuszcza, wszyscy obecni wstają.”;
b) przepisy zakazujące stanowią zakaz pewnego zachowania np. art. 3751 polskiego Kodeksu spółek handlowych: „Walne zgromadzenie i rada nadzorcza nie mogą wydawać zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki.”;
c) przepisy dozwalające przewidują możliwość uprawnienia dla podmiotu, które nie jest obowiązkowe lub zabronione np. art. 357 k.p.k.: „Sąd może zezwolić przedstawicielom radia, telewizji, filmu i prasy na dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy, gdy uzasadniony interes społeczny za tym przemawia, dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać prowadzenia rozprawy, a ważny interes uczestnika postępowania temu się nie sprzeciwia.”

3. Przepisy odsyłające i blankietowe:
a) przepisy odsyłające przekierowują interpretatora do stosowania innych przepisów albo wprost, albo odpowiednio. Stosowanie wprost, oznacza stosowanie w całości danego przepisu do określonego stanu faktycznego. Stosowanie odpowiednio zaś może oznaczać: zastosowanie całego przepisu, zastosowanie jego części albo niestosowanie go w ogóle.
b) przepisy blankietowe zaś najczęściej zawierają sankcje na przyszłość np. wykroczenie nieprzestrzegania przepisów porządowych wydanych przez odpowiednie organy. Te przepisy nie muszą być wydane w momencie uchwalenia przepisu blankietowego zawierającego sankcję.

4. Przepisy ogólne i szczególne:
a) przepisy ogólne (lex generalis) stanowią reguły ogólne;
b) przepisy szczególne (lex specialis) stanowią reguły szczególne, które wyłączają zastosowanie przepisów ogólnych. Istnieje w związku z tym podziałem paremia, będąca regułą kolizyjną – lex specialis derogat legi generali, co oznacza, że przepisy szczególne derogują obowiązywanie przepisów ogólnych w wypadku ich kolizji.

Źródłami prawa w znaczeniu formalnym są akty prawne, zawierające przepisy, z których wypływają reguły zachowania. Natomiast źródłami prawa w znaczeniu materialnym są wszystkie czynniki, które wpłynęły na wydanie aktu prawnego o danym kształcie i zawartości np. stosunki społeczne, polityczne, filozofia prawa itp.
Sposób tworzenia aktów prawnych zależy od ich rodzaju. Najbardziej sformalizowany jest proces ustawodawczy, w wyniku którego powstają ustawy. Przedstawię ten proces na przykładzie procesu ustawodawczego Republiki Bialeńskiej, który regulowany jest przez Konstytucję oraz Regulamin Parlamentu.

Procedurę legislacyjną rozpoczyna złożenie projektu ustawy. Zdolność do dokonania tego czynu nazywa się inicjatywą ustawodawcza. W Republice Bialeńskiej projekty ustaw mogą składać: prezydent, członek rządu, każdy z posłów oraz grupa co najmniej 3 obywateli (obywatelska inicjatywa ustawodawcza). Projekt składa się na ręce Marszałka Parlamentu, który zarządza nad nim debatę. Debata musi trwać minimum dobę, a maksymalnie 7 dób. W trakcie debaty posłowie mogą składać poprawki, a ustawodawca- autopoprawki. Po zakończeniu debaty, Marszałek organizuje głosowanie nad tekstem projektu, tekstem projektu z poprawkami, tekstem projektu z autopoprawkami. Głosowanie musi trwać minimalnie dwie doby, a maksymalnie pięć dób. Parlament przyjmuje ustawy zwykłą większością głosów, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Terminy debat i głosowania mogą zostać wydłużone, jeżeli zachodzi uzasadniona potrzeba. Prezydent podpisuje ustawy w ciągu 5 dni od przyjęcia jej przez Parlament. Może w tym czasie także ją zawetować. Nie jest to weto bezwzględne. Parlament może je odrzucić większością trzech czwartych głosów. Prezydent może także w ciągu siedmiu dni od przyjęcia ustawy przez Parlament może skierować ją do Sędziego Republiki Bialeńskiej w celu sprawdzenia jej zgodności z prawem. W przypadku niepodpisania ustawy, ani nie zgłoszenia weta w ciągu siedmiu dni, ustawę podpisuje Marszałek Parlamentu.

W różnych systemach prawnych istnieją modyfikacje tego systemu. Są one związane m.in. z występowaniem wyższej izby parlamentu, która może wnosić poprawki do projektu uchwalonego przez izbę niższą. Może także odrzucić cały projekt. Wtedy niższa izba głosuje nad odrzuceniem weta izby wyższej, zazwyczaj wyższą większością głosów. Wyższa izba jako całość może mieć również inicjatywę ustawodawczą.

Akty prawne z mocą ustawy wydawane przez organ monokratyczny (np. prezydenta) nie wymagają przejścia całej procedury. Są one często tworzone przez specjalistów np. legislatorów, komisje kodyfikacyjne i nieskażone poprawkami parlamentarzystów.

Akty wykonawcze, którymi są rozporządzenia, zarządzenia muszą być wydane na podstawie upoważnienia znajdującego się w akcie wyższego rzędu, najczęściej w ustawie. Nie mogą zostać wydane bez niego, wtedy nie obowiązują. Takie akty wydają organy kolegialne lub monokratyczne, mają one na celu uściślenie/dookreślenie pewnej regulacji zawartej w akcie zawierającym upoważnienie do jego wydania.

Istnieje również pojęcie tzw. prawa powielaczowego. To akty prawne niewiążące, wydawane często bez podstawy prawnej, jednak z powodu panującego systemu politycznego, niskiej kultury prawnej, uważane były za obowiązujące. Działo się tak np. w PRL-u (okólniki, wytyczne, rozporządzenia Rady Ministrów bez upoważnienia itp.). Podobny charakter mają niektóre akty prawne w Unii Europejskiej (tzw. soft law).

Akty prawne tworzą hierarchię, która określona jest w Konstytucji. Ich hierarchiczność zakłada konieczność zgodności aktów prawa niższego rzędu z aktami prawa wyższymi w hierarchii, a także ich niesprzeczność między sobą w całym systemie. Przykładem hierarchii prawa niech będzie art. 4 ust. 1 Konstytucji Republiki Bialeńskiej:

Hierarchia aktów prawa:
1) Konstytucja Republiki Bialeńskiej
2) Ratyfikowane umowy międzynarodowe
3) Ustawy
4) Akty wykonawcze
5) Prawo lokalne
6) Prawo zwyczajowe i naturalne

Prawo lokalne ma najniższą moc w hierarchii prawa, obowiązuje tylko na terenach nim objętych. Wydawane jest również na podstawie generalnych upoważnień zawartych w akcie prawnym wyższej rangi, najczęściej w ustawie.
/-/ Hewret von Thorn
Sekretarz Koronny
doktor netowy prawa, p.o Rektora Uniwersytetu Bialeńskiego
Bialeńczyk
Nikt jeszcze nie polubił tej wypowiedzi
Avatar użytkownika
Republika Bialeńska
Dobry Obywatel
 

Powrót do Wydział Prawa i Nauk Humanistyczno-Społecznych

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 1 gość